• - مشکلات موجود کشور با تکيه بر علم و پژوهش قابل حل است . مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • - دستيابي به قله‌هاي رفيع علم و رسيدن به جايگاه اولي علم جهان آرماني تحقيق‌يافتني است. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • ـ علم‌گرايي‌ و علم‌محوري بايد در همه بخش‌ها گفتمان مسلط جامعه شود. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • - فضاي عمومي کشور بايد فضاي ترويج، توليد، گسترش علم، تحقيق و پرورش عالم و محقق باشد. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • هنر ما معماری آینده مطلوب شماست
  • آینده هم اکنون است
  • هر چه آينده پيش بيني ناپذير تر ، آينده پژوهي ضروري تر
  • ما مخالفان سر سخت پیش بینی آینده هستیم/ما سازنده گان آینده هستیم
1
یادگیری مفاهیم آینده پژوهی

یادگیری مفاهیم آینده پژوهی

سهيل عنايت اله (2013)

ترجمه و تنظيم: رصدخانه علم وفناوري پژوهشگاه شاخص پژوه

این مقاله به طور خلاصه ،به بررسی آموخته های حياتي از زبان جیمز دیتور (James Dator ) می پردازد ،که شامل مفاهیم، آموزه های نظری، آموزشی و علمی می باشد. مفاهیم کلیدی عبارتند از: مطالعه آینده با تمرکز بر چیزی فراتر از دانسته هایی در خصوص آینده، تجزیه و تحلیل مسائل نو ظهور و استقبال از دیدگاه های چندگانه در مورد آینده. واژگان كليدي : آينده پژوهي ، آينده هاي بديل،پسا ساختارگرايي ،تجزيه تحليل مسائل در حال ظهور چارچوب: در این مقاله از یک روش چندگانه برای تجزیه و تحلیل یافته های Dator که برای مطالعه آینده جمع آوری کرده استفاده شده است. در این روش دو نکته بسیار حائز اهمیت است. نخست مفهوم آینده مطلوب و دوم در نظر گرفتن مفهوم جنبه های مختلف تجارت به طوریکه بتوان جوانب گوناگون آینده را تصور کرد و تا حد امکان آن ها را به تصویر کشید. این مفاهیم به صورت یک نظریه پردازی وسیع از آینده ارائه می شود. از نظر Dator آینده باید به لحاظ تاریخی قابل درک باشد. الگوهاي تغييري وجود دارد كه آينده را شكل مي دهد. درک این الگوها منجر به بینش وسیعی در مورد وقایع اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در آینده می شود. به هرحال الگوها و طرح های مربوط به گذشته نمی تواند آینده را پیش بینی کنند. Dator یک پیش گو نیست اما از نظر او آگاهی از آینده بهترین راه برای ایجاد یک دموکراسی قوی در جامعه است اما ابزار بهتری برای پیش بینی روند تجارت و کسب و کار نیست. از آن جا که آینده در حال حاضر واقعی نیست پس به راحتی می توان یک تصویر کلی از آینده با بهره گیری از مطالعه و تجزیه و تحلیل افراد و گروه های مختلف را تجسم کرد. مطالعه آینده ، مانند راهی است که از طریق آن می توان تصوری از آینده موجود را به چالش کشید. Dator بیشتر بر امکان دگرگونی و ایجاد آینده مطلوب تاکید دارد که این امر تنها با تمرین و آموزش مفاهیم بنیادین امکان پذیر می باشدو در این مقاله نتیجه گیری های Dator از آینده به عنوان یک موضوع نو ظهور آورده شده است. مفهوم آینده: از نظر Dator ، دو موضوع مهم برای درک مفاهیم بنیادین مطالعه آینده وجود دارد. نخست آن که هیچ گاه یک نوع آینده وجود ندارد، بلکه آینده جایگزین پذیر است. همواره به خاطر داشته باشید که تشکیل انجمن جهانی مطالعات آینده با مباحث بی پایان ، می تواند منجر به ایجاد آینده هایی با محورها و موضوعات مختلف شود. در حالی که محققان جامعه شناسی همچون Dator بیش از یک نوع آینده را تصریح می کنند .به نحوی که این آینده ها بتوانند دریچه ای به دنیای واقعیت باز کنند. وظیفه و نقش اصلی محققان آینده (آینده پژوهان) این است که تا حد امکان به بررسی چالش ها پرداخته و بدین ترتیب بتوانند دریچه ای رو به آینده قابل جایگزینی باز کنند. سیاستی که در این زمینه وجود دارد این است که یک ذهنیت انعطاف پذیر در افراد برای پذیرش واقعیت های موجود در آینده ایجاد گردد .در یک جمله "باید یک دموکراسی قابل انتظار و مقدماتی در جامعه ایجاد کرد". گرچه ، سناریوهایی در این زمینه وجود دارد ،اما تفکر در مورد آینده مطلوب باید کمی عمیق تر صورت بگیرد. گرچه اغلب سناریوهای موجود، استراتژي هايي پیرامون چشم انداز یک موضوع خاص در اختیار ما قرار می دهند ،اما بهتر است از آن ها برای توسعه آینده استفاده کرد. در روش Dator بسیاری از مسائل که از نظر ما بی اهمیت، پوچ و مسخره است به طور وسیع و عمیق مورد بررسی قرار گرفته اند. بنابراین نه یک آینده بلکه تعداد زیادی آینده وجود دارد. Dator می گوید من تمام تجارب 30 ساله توریسم را در اختیار دانش آموزان قرار می دهم تا به این ترتیب آینده از حالت تئوری به مرحله عملی درآید. اصل اساسی دوم این است که بتوان با تجزیه و تحلیل مسائل نو ظهور ، نقشه‌ی راهی برای آینده ترسیم کرد. در حال حاضر می توان نقش یک آینده نگر را چالش دسته های متداول مسائل مختلف در نظر گرفت تا به این ترتیب بتوان احتمال وقوع مسائل کم اهمیت که منجر به سیاست ها و تصمیمات بزرگی می شود را زیاد کرد. Dator تاکید زیادی دارد که آینده نگرها باید به جای بررسی دیدگاه هایی که در آن ها سود و منفعت باشد ، مفاهیم چالش ها را بیشتر بررسی کنند. این چالش ها توسعه یک آینده مطلوب را فراهم کرده و به این ترتیب استراتژی های مربوط شکل می گیرند. تئوری های آینده: مطالعه آینده در دانشگاه ها نیازمند یک پایه‌ی نظری است. از نظر Dator این به معنی مقابله با روند بازار و جهت گیری پیش بینی نشده است. Dator تصریح می کند که گرچه آینه قابل پیش بینی نیست، اما تصاویری از آینده را می توان مطالعه نمود و به این ترتیب روند مسائل نوظهور یا در حال ظهور را بررسی کرد. به علاوه در پس این روند، تئوری های کلانی در مورد تغییرات اجتماعی، تکنولوژی و آینده وجود دارد. پس ظهور مطالعات آینده نزدیک، منجر به ظهور تفکر فکویی (Foucauldian) در سراسر جهان می شود. در نهایت می توان گفت جایگزینی پیش بینی آینده با مطالعه آینده این امکان را به افراد می دهد تا به ابداع آینده پرداخته و به این ترتیب طرحی اجتناب ناپذیر از آینده ارائه دهند. Dator از اولین مخالفان و مبارزان پیش بینی آینده است.



انتشارات

نشریه علمی آموزشی آینده پژوهی

 

 

فصلنامه علمی تخصصی

   

1