• - مشکلات موجود کشور با تکيه بر علم و پژوهش قابل حل است . مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • - دستيابي به قله‌هاي رفيع علم و رسيدن به جايگاه اولي علم جهان آرماني تحقيق‌يافتني است. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • ـ علم‌گرايي‌ و علم‌محوري بايد در همه بخش‌ها گفتمان مسلط جامعه شود. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • - فضاي عمومي کشور بايد فضاي ترويج، توليد، گسترش علم، تحقيق و پرورش عالم و محقق باشد. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • هنر ما معماری آینده مطلوب شماست
  • آینده هم اکنون است
  • هر چه آينده پيش بيني ناپذير تر ، آينده پژوهي ضروري تر
  • ما مخالفان سر سخت پیش بینی آینده هستیم/ما سازنده گان آینده هستیم
1
تحليل لايه لايه اي علت ها

تحلیل لایه ای علت ها (CLA) يکي از روش هاي آينده پژوهي است که سهيل عنايت الله آن را ابداع کرده و توسعه داده است. هدف از پياده سازي تحليل لايه لايه اي علت ها ساخت شکني  پديده هاي اجتماعي و رسيدن به درکي عميق از لايه هاي زيرين مسائل و مشکلات است. پس از آشکار شدن لايه هاي مختلف پديده ها و قرار گرفتن متن در بافت نوبت به تدوين و ارائه سناريو هاي بديل آينده مي رسد. در تحليل لايه لايه اي علت ها حالت هاي مختلف دانستن اعم از علمي- تجربي، تفسيري تاويلي، و فلسفي انتقادي يکپارچه مي شوند. ارزش و سودمندي اين روش در  پيش بيني بهتر و دقيق تر آينده نيست بلکه با ايجاد فضاهاي گذار  زمينه لازم را براي خلق آينده هاي بديل  فراهم مي کند. همچنين کاربرد اين روش هنگام سياست گذاري عمومي و درازمدت نهايتا منجر به تهيه بينش هاي جامع تر، ژرف تر و اثربخش تر مي شود.

تحليل لايه لايه اي علت ها از چهار سطح تشکيل مي شود که عبارتند از : ليتاني ، علت هاي اجتماعي ، جهان بيني و گفتمان مسلط ، و نهايتا اسطوره -استعاره.

 ۱- سطح اول ليتاني نام دارد که در فرهنگ مسيحي به معني مراسم دعا و مناجات دسته جمعي است. ليتاني سطحي ترين لايه بوده و معرف ديدگاه رسمي و پذيرفته شده از واقعيت است.
۲- سطح دوم سطح علت هاي اجتماعي و معرف ديدگاه سيستميک است. در اين سطح داده هاي سطح ليتاني توضيح داده شده و مورد سوال قرار مي گيرند.
۳- سطح سوم نمايانگر جهان بيني و گفتمان است. در اين سطح فرض هاي استدلالي ، که بر بستر جهان بيني ها و ايدئولوژي ها قرار داشته و ناخودآگاه هستند واکاويده مي شوند.
۴- سطح چهارم نشانگر اسطوره ها و استعاره هاست. اين سطح در واقع معرف ابعاد انگيزشي ناخودآگاه موضوع است.

 چالش اصلي کاربرد روش تحليل لايه لايه اي علت ها حرکت بالا به ‍پائين و پائين به بالا در بين اين چهار سطح است. بنابراين روش  مذکور همه اشکال مختلف دانستن را در بر مي گيرد. تنها از طريق واکاوي عميق و زيربنائي لايه هاي علي است که مي توان مطمئن شد آينده هاي بديل و ناب شناخته و بررسي خواهند شد. ويژگي برجسته روش تحليل لايه لايه اي علت ها اين است که با ترديد و شکاکيت درباره علت اصلي آغاز مي شود. به هر صورت چه در آغاز و چه در انجام  آينده در معرض سوال و پرسش قرار مي گيرد.  

 روش تحليل لايه لايه اي علت ها با حرکت بالا و پائين در سطوح چهارگانه، نگرش هاي مختلف  شناختي را وارد مي کند اما آنها را در سطوح مختلف مرتب مي کند. اگر حرکت بالا و پائين در بين اين سطوح انجام نشود روش "تحليل لايه لايه اي علت ها" با ضعف بزرگي همراه خواهد بود چرا که فقط در پي طبقه بندي هاي بهتر مي روند بي آنکه بخواهد سياست هاي خردمندانه تر تهيه کند. در واقع بازگشت از لايه هاي پائين تر گفتمان و استعاره به لايه سطحي ليتاني منجر به تهيه سياست هاي کل نگر تر  خواهد شد.

 

به طور خلاصه مي توان گفت که مهم ترين منافع روش تحليل لايه لايه اي علت ها عبارتند از:

 ۱- گسترش دامنه و پرباري سناريوها

۲- در صورت کاربرد در قالب کارگاه آموزشي نهايتا منجر به گنجاندن نظرات و ديدگاه هاي مشارکت کنندگان با تخصص ها و علائق متفاوت مي شود.

۳- دامنه بسيار گسترده تري از افراد با علاقه مندي ها و تخصص هاي متنوع و مختلف مانند نويسندگان، شاعران و هنرمندان  مي توانند درگير پروژه آينده پژوهي شوند.

۴- موضع گيري هاي موافق و مخالف مشارکت کنندگان را لايه بندي مي کند.

۵- جابجائي کانون و نگرش بحث و گفت و گو از حالت سطحي و روبنائي به سمت تامل عميق تر و زيربنائي

۶-فراهم سازي دامنه اي براي اقدامات گذار

7-- پيشنهاد و توصيه اقدام هاي سياستي که بر پايه لايه هاي مختلف تحليل استوارند.

۸- طرح مجدد مولفه عمودي در تحليل اجتماعي يعني از نسبي گرائي پست مدرن به اخلاقيات جهاني 

 در روش تحليل لايه لايه اي علت ها بر خلاف روش هاي علمي تجربي رسيدن به درک غير شخصي و عيني  زياد مهم نيست، همچنين برخلاف روش هاي تفسيري رسيدن به تفاهم متقابل  نيز  آنچنان مهم نيست بلکه هدف عمده فاصله گيري و  نيز شکستن  طبقه بندي هاي رايج و مسلط است.

 روش تحليل لايه لايه اي علت ها توسط اشخاص متعددي از جمله سهيل عنايت الله در کارگاه هاي آموزشي و نيز پروژه هاي جدي آينده پژوهي با موفقيت اجرا شده است. مشخصه اصلي اين پروژه ها حضور افراد با زمينه هاي فرهنگي مختلف و همچنين رويکردهاي متفاوت به حل مساله بوده است. معمولا پيشنهاد مي شود که قبل از آغاز برنامه ريزي برپايه سناريوها از روش تحليل لايه لايه اي علت ها استفاده شود چرا که با گشودن فضاي عمودي آينده ها  تهيه و تدوين سناريوها عميق تر و جامع تر خواهد شد.

 کاربرد و پياده سازي روش تحليل لايه لايه اي علت ها نيازمند مهارتهاي فکري و تحليلي قوي است و از اين جهت شايد کاربرد آن براي اکثر افرادي که با روش هاي ساده تر کار کرده اند دشوار باشد. سهيل عنايت الله و ديگران در کارگاه هاي آينده پژوهي و پروژه هاي مرتبط از اين روش استفاده کرده اند.

جمع آوری و تنظیم: رصدخانه علم و فناوری

 



انتشارات

نشریه علمی آموزشی آینده پژوهی

 

 

فصلنامه علمی تخصصی

   

1