• - مشکلات موجود کشور با تکيه بر علم و پژوهش قابل حل است . مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • - دستيابي به قله‌هاي رفيع علم و رسيدن به جايگاه اولي علم جهان آرماني تحقيق‌يافتني است. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • ـ علم‌گرايي‌ و علم‌محوري بايد در همه بخش‌ها گفتمان مسلط جامعه شود. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • - فضاي عمومي کشور بايد فضاي ترويج، توليد، گسترش علم، تحقيق و پرورش عالم و محقق باشد. مقام معظّم رهبري مدظله‌العالی
  • هنر ما معماری آینده مطلوب شماست
  • آینده هم اکنون است
  • هر چه آينده پيش بيني ناپذير تر ، آينده پژوهي ضروري تر
  • ما مخالفان سر سخت پیش بینی آینده هستیم/ما سازنده گان آینده هستیم
1
دستاوردهای علمی ایران در طول 40 سال عمر انقلاب اسلامی


                     دستاوردهای علمی ایران در طول 40 سال عمر انقلاب اسلامی

                              

 


مقدمه :
انقلاب اسلامی را باید سرآغاز تحولات بزرگ و بنیادین در ایران، منطقه، جهان اسلام و جهان غیراسلام دانست. انقلاب شکوهمند اسلامی، دستآوردهای زیادی در داخل و خارج از کشور داشته و سالها طول میکشد تا همه ی آثار و نتایج این پدیدهی الهی آشکار و مورد بررسی قرار گیرد. ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی و به‌خصوص در دو دهه گذشته، روند پرشتابی را در جهت دستیابی به علوم و دانش نوین آغاز کرده است. این جهش‌ها و توسعه در عرصه‌های علمی، حاکی از ظرفیت‌های بزرگ در زمینه رشد و توسعه در ایران است. مقایسه ایرانِ قبل و بعد از انقلاب، می‌تواند واقعیت‌های مهمی را برای نسل‌های پس از انقلاب آشکار کند.  انقلاب اسلامی را شروع دگرگونی های بزرگ وبنیادی در ایران و کشور‌های منطقه دانست.در توصیف انقلاب همین کفایت میکند که امام خمینی(ره) از انقلاب اسلامی با عنوان‌هایی مانند « معجزه قرن » و « انفجار نور » یاد کرده است. هر چه از پیروزی انقلاب اسلامی فاصله میگیریم، اهمیت بررسی موضوع دستاوردهای انقلاب اسلامی و اهمیت بیان دستاوردها و پیشرفت‌ها در حوزه علم و فناوری بیش‌تر می‌شود.
به گونه ای که به گزارش اخیر مؤسسه نیچر ایندکس که در 24 ژانویه 2018 انتشار یافته است،جمهوری اسلامی ایران در دهه گذشته با 22 درصد نرخ رشد سالانه در مقایسه با سایر کشورهای جهان، بزرگترین جهش علمی را در حوزه‌‏های علوم و فنی مهندسی داشته و مقام نخست را در حوزه‌های علوم و فنی و مهندسی در سطح جهان کسب کرده است.
در همین خصوص سرمایه‌ گذاری‌های جدی بر روی فناوری راهبردی مانند سلول‌های بنیادی، انرژی‏‌های‌نو، زیست فناوری، فناوری میکرو الکترونیک، هوا فضا، فناوری نانو، طب ایرانی، گیاهان دارویی و سایر علوم  انجام داده که در نهایت به بالندگی ایران در این عرصه‌ها منجر شده و امروز نام ایران در بسیاری از علوم راهبردی در کنار کشورهای برتر جهان قرار گرفته است.از زمان اجرای برنامه سوم توسعه، ایران وارد موج دوم توسعه علم، فناوری و نوآوری شد. در این راستا؛ تلاش‌¬های مداومی جهت توسعه زیرساخت‌هایی نظیر مدارس و دانشگاه ها، آزمایشگاه ها، پارک های علم و فناوری و مراکز رشد انجام شده است.


                            نموداری از سرعت جهش علمی ایران

           

دستاوردهای علمی:
دستيابي به فناوری و دانش كامل چرخه سوخت هسته‌اي و قرار گرفتن در رديف پنج كشور برتر جهان در اين زمينه و همچنين ورود موفقيت آميز و همزمان با ساير كشورهاي پيشرفته به عرصه علوم جديد مانند: نانو تكنولوژي که رتبه هفتم جهانی را به خود اختصاص داده و سایر علوم جدید از جمله؛ ليزر، ميكرو الكترونيك، ورود به علم ساخت روبات و كسب موفقيتهاي جهاني درمسابقات روباتيك، توسعه سخت‌افزاري و ساخت ابر رایانه، توسعه نرم افزاري و بهره برداري گسترده از علوم رايانه‌اي در كشور و كسب 362 مدال در المپيادهاي مختلف علمي جهان، بخش دیگری از دستاوردهای انقلاب اسلامی است، که در کشور سابقه قبلی نداشته است.
افزايش بي‌سابقه ظرفيت دانشگاه‌ها از 15 واحد دولتی به 615 واحد (115واحد دولتی 500 واحد غیر دولتی) و افزایش تعداد دانشجويان از حدود 175 هزار در قبل از انقلاب به بيش از 4 میلیون200 هزار دانشجو  در بعد از انقلاب اسلامي، افزايش تعداد مدارس از 47 هزار به 194 هزار واحد براي پاسخگويي به رشد دويست درصدي دانش آموزان و مقابله با بيسوادي و ارتقاء سطح سواد از 35% با سواد ابتداي انقلاب به 88% در حال حاضر و كسب جوايز بين‌المللي در اين زمينه، از مهمترين مصاديق پیشرفت و توسعه يافتگي در مسير نهضت سوادآموزی به‌شمار مي‌رود.
بر اساس گزارش سازمان کنفرانس توسعه و تجارت سازمان ملل ایران در دهه‌های اخیر، تلاش‌¬های قابل توجهی در راستای تقویت آموزش، به ویژه در حوزه¬‌های علوم پایه و فنی و مهندسی و حوزه¬ های مرتبط با آن انجام داده است.
تولید علم و تعداد مدارک ثبت شده در این مدت بیش از 90 برابر و نیز مشارکت ایران در سطح بین‌المللی در تولید علم در این مدت 20 برابر شده است.  
در این راستا سیاست‌های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری محورهای با اهمیتی را مورد تاکید قرار داده است. از جمله این محورها کسب مرجعیت علمی و فناوری در جهان، تقویت دیپلماسی علمی و مشارکت علمی با دنیا و تبدیل علم به ثروت و قدرت با حفظ ارزش‌های اسلامی است.
ناگفته نماند که قبل ازانقلاب هیچ ساختاری از تولید فناوری وجودنداشت و شرکت های دانش بنیان، مراکزعلم و فناوری و حمایت ازنخبگان و همچنین پارک های رشد علم و فناوری همگی مولود انقلاب شکوهمنداسلامی هستند. در حالی که تعداد شرکت‌­های مستقر در پارک­ها و مراکز رشد علم و فن­آوری از ۶۷۶ شرکت در سال ۱۳۸۴ به ۳۶۵۰ شرکت در سال ۱۳۹۷ رسیده است که رشد ۴/۵ برابری را نشان می­دهد.
ایران در ابتدای پیروزی انقلاب  با سهم و مشارکت 0.095 درصد در تولید علم دنیا در رتبه 43 دنیا قرارداشت و اکنون با میزان مشارکت حدود 1.9 درصد در جایگاه 16 دنیا قرار گرفته است.
"آندره یفستراتوف"، کارشناس امور خاورمیانه روسیه با اشاره به دستاوردها و پیشرفت‌های فناوری جمهوری اسلامی ایران در سال‌های اخیر می‌گوید: ایران در مکان نخست دستاوردهای علمی جهان اسلام قرار دارد.
"یفستراتوف"، همچنین به مشارکت محققان ایرانی در اجرای طرح گسترده انرژی گرما هسته‌ای در خارج از ایران اشاره دارد و می‌نویسد: این پیشرفت‌ها نشان می‌دهند که محققان ایرانی در میان پیشگامان بسیاری از زمینه‌های علمی در سطح جهان قرار دارند.
این جهش‌ها و توسعه در عرصه‌های علمی حاکی از ظرفیت‌های بزرگ در زمینه رشد و توسعه در ایران است.

 

رتبه علمی منطقه‌ای و جهانی برحسب مقالات و مدارک علمی

رشد ۱۲۹ برابری تعداد مدارک نمایه شده از ایران قبل و بعد از انقلاب اسلامی براساس پایگاه استنادی اسکپوس نشان میدهد تعداد مدارک نمایه شده، ۳۰۷۱ مدرک قبل از انقلاب و ۳۹۷۲۱۲ مدرک بعد از انقلاب اسلامی است.
کسب رتبه اول منطقه و شانزدهم جهان توسط ایران در سال ۲۰۱۸ که این رشد عمدتا در دو دهه اخیر رخ داده است. در نظام رتبه بندی سایماگو براساس پایگاه استنادی اسکوپوس، ایران در سال ۱۹۹۶ در ۵۲ جهانی و رتبه ۵ منطقه قرار داشته است.درصد سهم ایران در تولید مقالات علمی دنیا نسبت به قبل از انقلاب اسلامی ۶۵۶ برابر شده است. این سهم قبل از انقلاب اسلامی ۳ هزارم درصد بوده است که در ۲۰۱۷ مطابق نظر ISI به ۱/۹۵ درصد و مطابق نظر اسکوپوس به ۱/۹۷ رسیده است.
ارتقای ۱۷ پله‌ای رتبه کیفیت تولیدات مقالات علمی داغ و پر استناد کشور که از سال ۲۰۱۱ از رتبه ۳۹ به رتبه ۲۱ تا سال ۲۰۱۶ رسیده است. نشانگر کاربردی و اثربخش بودن مقالات است.طبق گزارش سازمان ملل ایران از حیث تعداد عناوین کتاب منتشره در سال، نهمین کشور دنیاست. این رتبه در رشته‌های علمی متفاوت است. بطور مثال در کتب الهیات در رتبه ۲، در کتب زبان شناسی در رتبه ۳، در کتب عمومی در رتبه ۱۲، در روانشناسی و فلسفه در رتبه ۱۳ و در علوم کاربردی در رتبه ۱۶ جهان قرار دارد.

سریعترین نرخ رشد علمی جهان مربوط به ایران است که ۱۱ برابرِ نرخ رشد میانگین جهانی است.

رتبه بندی جهانی دانشگاه‌ها
رتبه ایران از نظر تعداد دانشگاه­های برتر در نظام رتبه بندی تایمز در دنیا از رتبه ۳۲ در سال ۲۰۱۲ به رتبه ۱۷ در سال ۲۰۱۷ ارتقا یافته است.
تعداد دانشگاه­های برتر ایران در دنیا براساس نظام رتبه بندی تایمز از صفر دانشگاه در قبل انقلاب به ۱۸ دانشگاه در سال ۲۰۱۸ رشد داشته است. آمار‌های دیگری نیز در نظام رتبه بندی لایدن (۱۸ دانشگاه ایران در رتبه بندی برترین دانشگاه­های دنیا در سال ۲۰۱۸) و نظام رتبه بندی کیواس (۵ دانشگاه در دنیا در سال ۲۰۱۷) وجود دارد.
۹۸% از تولید علم دانشگاه تهران مربوط به دوره بعد از انقلاب اسلامی است و تنها ۲% آن مربوط به دوران قبل از انقلاب می‌باشد. همین رقم برای دانشگاه صنعتی شریف ۹۹% است و تنها ۱% از تولید علم این دانشگاه مربوط به دوران قبل از انقلاب است. همین رقم برای دانشگاه شیراز حدود ۹۵% است.

رتبه المپیاد‌های علمی
تا پیش از انقلاب ایران در هیچ المپیاد علمی شرکت نکرده است و بعد از انقلاب نیز از سال ۱۳۶۶ (۱۹۸۷) با ورود ایران به المپیاد‌های علمی تا سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷) ۶۶۹ مدال کسب شده که با این تعداد مدال ایران جزء ده کشور اول دنیا در المپیاد‌های علمی محسوب می‌شود.
شرکت‌های دانش بنیان مولود انقلاب است و قبل از انقلاب هیچگونه ساختاری در این حوزه وجود نداشت.
ایران جزو ۱۴ کشوری است که توانایی غنی‎سازی اورانیوم دارند.
ایران رتبه دوم در زمینه پیشرفته‌ترین کشور‌ها در حوزه سلول‌های بنیادین را دارا می‌باشد.
ایران از نظر تولیدات زیست فناوری در رتبه ۱۳ جهان و اول منطقه در سال ۲۰۱۷، قرار دارد.
ایران از کشوری فاقد افتخارات و فاقد نوآوری در قبل انقلاب در حوزه فنی و مهندسی به سومین کشور در تربیت مهندس در سال ۲۰۱۸ دست یافته است.
امید به زندگی که قبل از انقلاب در ایران ۵۴ سال بوده است در سال ۲۰۱۷ به ۷۶ سال رسیده که از این حیث رتبه هفتم جهان را دارا است.

دستاورد های علمی حوزه علوم انسانی
بیش از ۹۷% از تولید علم کشور در حوزه علوم انسانی و اجتماعی مربوط به دوران بعد از انقلاب اسلامی است و فقط ۳ درصد مربوط به قبل انقلاب می‌باشد.بر اساس آمار استخراج شده حوزه موضوعی علوم انسانی رشد ۳۷ برابری از نظر تعداد مدارک ثبت شده نسبت به قبل از انقلاب را داشته است.علی رغم عدم ثبت مدارک و مدل‌های حوزوی و اسلامی در پایگاه‌های جهانی؛ اطلاعات تولید علم جمهوری اسلامی ایران در پایگاه کلاریویت آنالتیکز (آی. اس. آی) نشان می‌دهد که سهم ایران از تولید علم علوم انسانی و اجتماعی دنیا از ۰.۴ درصد در سال ۲۰۱۲ به ۰.۶ درصد در سال ۲۰۱۷ رسیده است که از رشد ۴۷ درصدی حکایت می‌کند. آخرین اطلاعات در سال ۲۰۱۸ دلالت بر سهم ۰.۷ درصدی ایران و رشد قابل توجه در این زمینه دارد.
در صورت ثبت تمامی مدارک علمی حوزوی، اسلامی و فقهی در حوزه علوم انسانی در پایگاه‌های جهانی؛ قطعا جمهوری اسلامی ایران در صدر تولید علم علوم انسانی قرار می‌گیرد.از جمهوری اسلامی ایران در مجلات علوم انسانی و اجتماعی بین المللی دنیا در سال ۲۰۱۷ تعداد ۳ هزار و ۳۰۳ مقاله منتشر شده است. این رقم در سال ۲۰۱۲ تعداد یک هزار و ۹۷۵ مقاله بود که نشان از افزایش تعداد مقالات دارد.در صورتی که سال ۲۰۱۷ را مبنای بررسی سهم کشور از تولید علم در حوزه‌های مختلف قرار دهیم سهم علوم انسانی از کل تولید علم دنیا ۱.۳ درصد است.

دستاورد های حوزه علوم مهندسی :
ایران ازکشوری فاقد افتخارات و نوآوری درقبل ازانقلاب درحوزه فنی و مهندسی به رتبه سوم در تربیت مهندس درسال 2018 دست یافت ، ایران جزو 15کشوربرتر دنیا درتولیدعلم و دارای مقام اول تولید علم و مقاله درجهان اسلام میباشد، ، ایران هم اکنون جزو 8کشوردارنده دانش بومی هسته ای،  جزو 5 کشوردارنده دانش پیل سوختی، جزو 7کشور اول دنیا درنانوتکنولوزی، جزو 10کشور سازنده ماهواره و فضا پیما ، جزو 10کشور سازنده گوشی تلفن هوشمند3هسته ای با تکنولوژی بومی و جزو 8 کشوربرتر سازنده سدهای بتنی و خاکی و تاسیسات نیروگاهی می باشد .

دستاوردهای  علمی بخش سلامت و پزشکی:
کسب رتبه نخست تولید دارو در سطح خاور میانه، تولید 97% از داروهای مورد نیاز و و صادرات دارو از جمله داروهاي بيوتكنولوژي، خود كفايي در ساخت انواع واكسن، ريشه‌كني فلج اطفال و ساير بيماريهاي فراگير، پوشش واکسیناسیون از30% به 100%،  افرايش تعداد بيمارستانها و مراكز درماني، توسعه بهداشتي كشور و موفقيت در اولويت به پيشگيري بر درمان و در نهايت افزايش اميد به زندگي از 57 سال به 74 سال و كاهش مرگ و مير كودكان زير یک سال سال از بيش 12% در سال 57 به کمتر از 5/1% و کاهش مرگ و میر مادران از 54/2% به 24/0% در بعد از انقلاب، از دستاوردهاي علمي در شاخه پزشكي محسوب مي‌شود که می‌توان از آن به‌عنوان انقلاب پزشکی نام برد.
همچنین افزایش تعداد پزشکان از 15 هزار نفر به بیش از 111000 نفر و رفع کامل نیاز کشور به جذب پزشك خارجي و همچنين تغییر و تبدیل کشور به قطب منطقه‌ای توریسم سلامت و پذیرش و درمان بيماران خارجي در انواع بیماری‌ها و همچنين دستيابي به دانش كشت سلولهاي بنيادين، قرار گرفتن در رديف كشورهاي برتر پيوند كليه و درمان بیماری‌های چشمی، كسب تجارب ارزشمند براي مقابله با انواع عوارض و بيماريهاي ناشي از عوامل شيميائي، از مهمترین دستاوردهای نوین بخش پزشکی کشور است
ازدستاوردهای دیگر انقلاب اسلامی درزمینه پزشکی می توان اینگونه نام برد که ایران پس از انقلاب جزو 4 کشور برتردنیا در درمان ناباروری، جزو 10 کشور برتر سازنده داروهای بیماری خاص، جزو 5 کشور برتر دنیا در علم ژنتیک و رویان ،جزو 4کشور اول جهان در ارتوپدی ،عمل‌های زیبایی و پیوند اعضا می باشد.

 



انتشارات

نشریه ی علمی تخصصی

        جدید

نشریه علمی آموزشی آینده پژوهی

 

 

فصلنامه علمی تخصصی

   

1